در اينجا بايد توجّه كرد كه تشيّع در اين مرحله به سه شاخه مذهبى تقسيم شده بود نخست شاخه‌هاى افراطى كه از كيسانيه ريشه مىگرفتند و معتقد به ظهور منجى نجات‌بخش در پايان هر دوره از ظلم و بيدادگرى و شدت و سختى بودند . دوم ، گروه ميانه‌رو كه از تعليمات زيد پيروى مىكردند و از حمايت معتزله و محدثين مدينه و كوفه برخوردار بودند ، و در آخر سومين گروه كه تحت نفوذ شخصى امام صادق ( ع ) قرار داشتند . امام صادق ( ع ) كاملا به اظهار و بيان ديدگاهها و نظريه‌هاى خود دربارهء امام و وظائف او مىپرداخت و اين نظريات به هيچ روى بازتاب اعتقاد به مهدويت و يا مواضع ميانه‌روى و سازشكارانه زيديه آنچنان كه پس از اين خواهيم ديد ، نبود . از اينرو ، در اين ميان تنها محمد النفس الزكيه از خاندان پيامبر باقى مىماند كه بتواند هم زيديه و هم شيعيان معتزلى را بعلاوه جمعى از افراطيون ، بخاطر دعاوى مهدويّت و مسيحايى خوذ جذب كند . گرچه قيام واقعى النفس الزكيه مدتها بعد بوقوع پيوست ، در بررسى حوادث اين زمان به ذكر آن خواهيم پرداخت . ليكن بايد خاطرنشان كنيم كه در حقيقت ، نهضت مهدويّت از اين نقطه نشات مىگيرد . محمد النفس الزكيه ، از دوران كودكى براى ايفاى نقش مهدويّت در جامعه از سوى پدرش عبد اللّه بن الحسن المثنى بن الحسن بن على بن أبي طالب معروف به المحض ، تعيين شده بود . محمد بن عبد اللّه ، نوادهء حسن بن على بن ابى طالب ، به عنوان يكى از پرهيزگارترين مردان روزگار خود شهرت يافت و بخاطر دانش مذهبى و بلاغت معروف بود . ( 39 ) وقتى كه محمد بن عبد اللّه به مرحله مردى و بلوغ رسيد پدرش تلاش خود را در تكريم از اهداف پسرش متوقّف نساخت . حديثى به روايت عبد الله بن مسعود از پيامبر اكرم ( ص ) نقل مىشود كه آن حضرت فرموده است : « حتى اگر يك روز هم از عمر جهان باقى باشد ، خداوند آن روز را آن قدر طولانى خواهد كرد تا اينكه مردى از خاندان من بفرستد كه همنام من است و نام پدرش نيز همنام پدر من خواهد بود . او زمين را از مساوات و عدالت پر خواهد كرد پس از آنكه از ظلم و جور پر شده باشد . » ( 40 )